مسجد جامع قم

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 نتیجه 1.50 (1 رای)
مسجد جامع قم در محله مسجد جامع، در خیابان آذر و نزدیک دروازه ری واقع شده است. درباره بانی اولیه مسجد اختلاف نظر وجود دارد. در منابع، ابوالصدیم حسین بن علی آدم اشعری و سلطان طغرل دوم و کمال ثابت قمی، وزیر سلطان مسعود سلجوقی، به عنوان بانی اولیه مسجد معرفی شده اند. بانی قسمت هایی از بنای فعلی مسجد فتحعلی شاه قاجار و حسین خان نظام الدوله بوده اند. مولف تاریخ قم، به نقل از حمزه اصفهانی، آورده است «ابوصدیم حسین بن علی بن آدم بن عبدالله در 265 ه. ق. مسجد جامع بیرون شهر (مسجد جامع فعلی) را بنا نهاد. او به نقل از حسن بن محمد افزوده که مسجد خارج شهر را ابوصدیم بنا نکرده و مسجد جامع میان قم و کمیدان اثر اوست». مولفان کتاب های تاریخ دارالایمان قم و مرآت البلدان نیز ابوصدیم حسین بن علی بن آدم اشعری را بانی مسجد دانسته اند. در کتاب خلاصه البلدان آمده که طغرل، مسجد جامع قم را در 528 ه.ق. بنا کرده است. مولف نقض به وجود دو مسجد جامع داخل و خارج شهر قم اشاره و بانی مسجد جامع داخل شهر را کمال ثابت قمی معرفی کرده است.
قدیمی ترین کتیبه بنا روی یکی از ستون های ایوان مسجد قرار دارد و به تاریخ 529 ه. ق. است. بر کتیبه ایوان جنوبی نیز، تاریخ 1246 ه. ق. ثبت شده است. در این ایوان، کتیبه دیگری مربوط به تعمیرات 1365 ه.ش. وجود دارد. کتیبه های محراب گنبد خانه و ایوان شمالی به ترتیب به تاریخ 1246 ه.ق. و 1248 ه.ق است و سر در گوشه جنوب غربی مسجد به تاریخ 1381 ه.ش. است. در کتیبه های مسجد نام خطاطان شیخ محمد حسن قمی، محمدرضا شریف قمی، و شیخ عباس مصبح زاده دیده می شود. آندره گودار (1881-1965) با استناد به کتاب مرآه البلدان، اصل بنا را از قرن سوم هجری قمری دانسته و نوشته در حال حاضر قدیمی ترین قسمت مسجد متعلق به دوره سلجوقیان است.
در کتاب گنجینه آثار قم نیز آمده: گنبدخانه و ایوان جنوبی مسجد در 752-755 ه.ق. ساخته شده اند. در تاریخ بنیان مسجد اختلاف نظر وجود دارد ولی قدر مسلم آن است که مسجد فعلی مجموعه ای از بنا های چند دوره تاریخی است.
بنای گنبدخانه احتمالاً متعلق به دوره سلجوقیان است و ایوان جنوبی ممکن است با گنبدخانه در یک زمان و یا احتمالاً در دوره صفویه و همزمان با شبستان های شرقی و غربی گنبدخانه احداث شده باشد.
ایوان شمالی و شبستان های شمالی و شرقی در دوره فتحعلی شاه قاجار ساخته شده اند. در این دوره، ایوان جنوبی و گنبدخانه نیز مرمت شده است. شبستان جبهه غربی و زیرزمین آن از آثار دوره ناصر الدین شاه قاجار است. تزیینات کاشی کاری ایوان جنوبی به زمان فتحعلی شاه قاجار بر می گردد. این تزیینات که به مرور زمان آسیب دیده بود یک بار در 1365 ه.ق. به همت آیت الله فیض و بار دیگر در 1375 ه.ق. به همت آیت الله بروجردی مرمت شد.