قالی بافی

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1
هر چند صنعت قالی بافی از دیرباز بین عشایر و روستاییان قم رایج بوده است اما سابقه قالی بافی در قم با شیوه فعلی به اواخر دهه دوم قرن بیستم میلادی یعنی حدود 80 سال قبل می رسد، یعنی زمانی که تجار کاشان دار های قالی را بدانجا برده و کار را در مقیاسی محدود شروع کردند و هنوز بیست سالی از آن نگذشته بود که قالی بافی در قم با ابعادی تجارتی به صورت پیشرفته و قابل ملاحظه ای ادامه طریق داد. این صنعت به سرعت در شهر قم معمول و رایج شده و به تدریج به روستا های اطراف نیز گسترش یافت. با این حال صنعت قالی بافی در بین عشایر شاهسون منطقه از قبل به شیوه ذهنی بافی معمول بوده است.
قالی های قم ابتدا با استفاده از پشم های نه چندان ظریف وارد بازار می شدند و عموما با رج شماره 40 بافته می شدند. در سال های بعد هنرمندان قالی باف قم تحول قالی بافی را به حد تکامل رسانده و با مهارت و توانایی خاصی مبادرت به بافت فرش های تمام ابریشم با رج شمار بسیار بالایی کردند. قالی های نفیس که بدین ترتیب و با این نخ های ظریف ابریشمی به بازار عرضه شد نیز تحت عنوان گل ابریشم مرسوم شدند.
عامل تعیین کننده برای شناسایی قالی های قم، تکنیک کار است زیرا که کاملاً منظم و کامل است. بافت آن بسیار فشرده و با دوام و تا آن از نخ پنبه ای تابیده شده و پود آن نازک تر است. گره ها از پشم زیبای محلی که به نام سبزوار شهرت دارد، است. این گره ها بسیار کوچک اند و از نوع فارسی باف هستند. ارتفاع پرز ها متوسط و فقط در یک طرف این قالی ها ریشه دیده می شود. ریشه ها دو تایی و به هم تابیده اند. به علاوه، این ریشه ها به جای این که صاف باشند به نظر می رسد به طور نامنظمی از قالی بیرون جهیده اند.
گره: قالی های قم به دلیل ظرافت بسیار شان شهرت دارند. حداقل 2500 گره در هر دسیمتر مربع دارند و در قالی های مرغوب این تعداد به 10000 گره در هر متر مربع می رسد و در قالی های ابریشمی این تعداد بیشتر است و نوع گره، گره فارسی است. به ندرت جفتی بافی نیز در این منطقه دیده می شود. قالی های قم بسیار بادوام بوده و بیشتر جنبه تزئینی دارندو از بهترین تولیدات قالی های ایرانی محسوب می شوند.
طرح های قالی قم همانند رنگ های مورد استفاده از تنوع و گستردگی خاصی برخوردار است. نقشه های قالی های قدیمی قم را طرح های مشهور به لچک و ترنج، شاه عباسی، محرمات، محرابی و شکارگاه تشکیل می دادند این طرح ها که با اقتباس از نقشه های کاشان و اصفهان تهیه شده بود، به سرعت با خلاقیت طراحان قم دچار تحول شده و سبک جدیدی در صنعت قالی بافی ایران پدیدار شد.
قالی های قم از طریق رنگ های روشن زمینه آن (سفید عاجی، کرم، زرد) قابل تشخیص هستند که عموماً این زمینه عاری از ترنج ها و لچک ها است. هر چند نقش آن ها در موضوعاتی که ارائه می کنند، دارای پاره ای نااستواری ها و تغییر پذیری ها باشد اما در اکثر موارد، معرف دو نوع نقش است: یکی از این دو نقش، سرو کوچک استلیزه شده، یعنی بته که گاهی مواقع به طور غلط آن را نقش کاشمر می نامند و نقش دیگر ظل السلطانی است. این نقش عبارت است از گلدان مملو از گلی که پرندگان کوچک و زیبایی در بالای آن پرواز می کنند.